Χημεία Γ’ Γυμνασίου — 6η Διδακτική Ώρα

Τα άλατα αποτελούν μία πολύ σημαντική κατηγορία χημικών ενώσεων και βρίσκονται παντού γύρω μας: στο θαλασσινό νερό, στα πετρώματα, στα κοράλλια, ακόμη και στα οστά και τα όστρακα. Στο μάθημα αυτό θα γνωρίσουμε πώς σχηματίζονται τα άλατα, ποια είναι ευδιάλυτα ή δυσδιάλυτα και πώς ονομάζονται.

Τι είναι τα άλατα;

Άλατα ονομάζονται οι χημικές ενώσεις που αποτελούνται από ιόντα και μπορούν να σχηματιστούν από την αντίδραση ενός οξέος με μία βάση.

Η αντίδραση αυτή ονομάζεται εξουδετέρωση:

οξύ + βάση → άλας + νερό

Σχηματισμός χλωριούχου νατρίου (NaCl)

Όταν αναμειγνύουμε διάλυμα υδροχλωρίου (HCl) με διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH), πραγματοποιείται αντίδραση εξουδετέρωσης.

Τα ιόντα H⁺ και OH⁻ σχηματίζουν νερό:

H⁺(aq) + OH⁻(aq) → H₂O(l)

Στο διάλυμα παραμένουν τα ιόντα Na⁺ και Cl⁻. Με θέρμανση και εξάτμιση του νερού σχηματίζονται κρύσταλλοι χλωριούχου νατρίου:

Na⁺(aq) + Cl⁻(aq) → NaCl(s)

Το NaCl είναι το γνωστό μαγειρικό αλάτι.

Σχηματισμός θειικού βαρίου (BaSO₄)

Όταν αναμειγνύουμε διάλυμα υδροξειδίου του βαρίου [Ba(OH)₂] με διάλυμα θειικού οξέος (H₂SO₄), πραγματοποιούνται δύο αντιδράσεις:

Εξουδετέρωση

H⁺(aq) + OH⁻(aq) → H₂O(l)

Σχηματισμός ιζήματος

Ba²⁺(aq) + SO₄²⁻(aq) → BaSO₄(s)↓

Το θειικό βάριο είναι δυσδιάλυτο στο νερό και καταβυθίζεται ως ίζημα.

Ποιος είναι ο γενικός τύπος των αλάτων;

Τα άλατα είναι ιοντικές ενώσεις και έχουν γενικό τύπο:

ΘyAx

• Το θετικό τμήμα είναι το κατιόν (π.χ. Na⁺, Ca²⁺, NH₄⁺)
• Το αρνητικό τμήμα είναι το ανιόν (π.χ. Cl⁻, SO₄²⁻, NO₃⁻)

Παραδείγματα αλάτων:

• NaCl
• KNO₃
• CaCO₃
• Na₂SO₄
• NH₄Cl

Ονοματολογία αλάτων

Μονοατομικά ανιόντα

Όταν το ανιόν είναι μονοατομικό, χρησιμοποιούμε κατάληξη «-ούχο».

Παραδείγματα:

• NaCl → χλωριούχο νάτριο
• KI → ιωδιούχο κάλιο
• MgBr₂ → βρωμιούχο μαγνήσιο

Πολυατομικά ανιόντα

Όταν το ανιόν είναι πολυατομικό, χρησιμοποιούμε το όνομα του ανιόντος.

Παραδείγματα:

• Na₂SO₄ → θειικό νάτριο
• KNO₃ → νιτρικό κάλιο
• CaCO₃ → ανθρακικό ασβέστιο

Ευδιάλυτα και δυσδιάλυτα άλατα

Ευδιάλυτα άλατα

Ευδιάλυτα ονομάζονται τα άλατα που διαλύονται πολύ στο νερό.

Παραδείγματα:

• NaCl
• NaNO₃
• KNO₃

Δυσδιάλυτα άλατα

Δυσδιάλυτα ονομάζονται τα άλατα που διαλύονται ελάχιστα στο νερό.

Παραδείγματα:

• AgCl
• CaSO₄
• BaSO₄

Διαλυτότητα

Διαλυτότητα μιας ουσίας ονομάζεται η μέγιστη ποσότητα της ουσίας που μπορεί να διαλυθεί σε συγκεκριμένη ποσότητα διαλύτη και σε ορισμένες συνθήκες.

Για παράδειγμα:

• Σε 100 g νερού στους 25°C μπορούν να διαλυθούν μέχρι 36 g NaCl.
• Στην ίδια ποσότητα νερού διαλύονται μόνο 0,21 g CaSO₄.

Τι πρέπει να θυμάσαι 📚

✔ Τα άλατα σχηματίζονται από αντίδραση οξέος με βάση.
✔ Τα άλατα είναι ιοντικές ενώσεις.
✔ Κάποια άλατα είναι ευδιάλυτα και άλλα δυσδιάλυτα.
✔ Τα δυσδιάλυτα άλατα σχηματίζουν ίζημα.
✔ Η ονοματολογία των αλάτων εξαρτάται από το αν το ανιόν είναι μονοατομικό ή πολυατομικό.